Biểu Quyết

Bạn biết website của chúng tôi qua kênh thông tin nào?

  •   Internet
  •   Báo chí
  •   Nghe bạn bè giới thiệu

Biểu quyết

Xem kết quả

Số lượt truy cập: 15258734

Đang online: 12

» Tin văn » Bình luận

SƠN TINH MẤT CHỖ!

-- Ngày cập nhật:19/1/2018

Chuyện tín ngưỡng thời kỳ đổi mới

SƠN TINH MẤT CHỖ!
Hồ Tiên Sa thuộc Tản Viên Sơn; ảnh: Phạm Duy Trưởng


Thu Đông năm 1996, mình may mắn có chuyến điền dã lên vùng núi Ba Vì cùng các đại trưởng lão Hoàng Thiếu Sơn, Tô Ngọc Thanh, Trần Quốc Vượng trong dịp hội thảo về Tản viên Sơn Thánh do Hội Văn nghệ dân gian tổ chức. Và, đây cũng là lần đầu tiên được lên núi Tản huyền thoại- chứng tích cuộc chiến ngàn đời giữa ông Thánh giữ vợ (Sơn Tinh) với ông Thánh đánh ghen (Thủy Tinh).
Núi cao sông hãy còn dài
Năm năm báo oán đời đời đánh ghen!
Khi đó khu rừng nguyên sinh quốc gia vẫn thuộc quyền quản lý của quân đội, chưa mở rộng du lịch. Vượt qua cánh rừng trúc gập ghềnh mờ sương khói, cuối cùng cũng bò lên được khu vực đền Thượng. Trước nhất cả đoàn xếp hàng lần lượt vào dâng hương Bác Hồ ở gian bên cạnh. Lại nói, đây vốn là đền thờ đức Thánh Tản. Nghe đồn rằng xửa xưa, nơi thờ ngài đích thực tối cổ lại nằm ở vị trí cao hơn trên đỉnh núi. Nhưng khốn nỗi mỏm núi lại có hình thể thắt cổ bồng nên phi chim muông cùng… thần tiên(!), người phàm ai mà leo được(?). Thế nên người xưa mới dựng ngôi đền Thượng áp vách núi ngay phía dưới đỉnh cổ bồng làm chốn hương khói ngưỡng vọng. Thời chống mê tín dị đoan, kết hợp với việc khoanh vùng bảo vệ rừng quốc gia, đền bị bỏ hoang. Rồi đến đầu những năm 90, có sáng kiến tôn tạo lại, thờ chung cả Thánh Tản với Bác Hồ, lòng dân/ ý Đảng- một công đôi việc!
Chuyện này cũng giống như tục phối thờ đức Thánh Trần trong tín ngưỡng Tứ phủ thời nay, vốn không hề có trong cổ truyền. Thời mở cửa, các thủ nhang đồng đền nảy ra sáng kiến rước Trần Hưng Đạo cùng con gái ngài vào phủ Mẫu phối thờ. Ngài là anh hùng dân tộc, 3 lần đánh thắng quân Nguyên, chả chính quyền sở tại nào dám ngăn cản cúng bái, thế là tục hầu đồng thờ Mẫu Tứ phủ có chỗ dựa, được dịp sống dậy trong dân gian. Sau, chuyện này được một vị GS.TS “đóng đinh” chốt hạ, viết ra sách hẳn hoi. Thành thử thiên hạ giờ ai ai cũng tưởng Trần Hưng Đạo là “cha”, Mẫu Liễu Hạnh là “mẹ”, được song thờ hợp bích trong Tứ phủ công đồng. Cơ sự “dựa uy” này cũng na ná như việc gán thần tích Tổ nghề Ả đào có công chữa bệnh cho Lê Lợi trong cuộc kháng chiến chống giặc Minh; hoặc một thời hễ nhắc đến nhạc Ả đào là mấy tác giả lại thi nhau nhấn mạnh việc các cựu tù cộng sản như bác Lê Hồng Phong, Trần Huy Liệu, Xuân Thủy vẫn làm thơ Hát nói trong tù; hay chuyện Bác Hồ say sưa thưởng thức giọng hát bà Quách Thị Hồ ở Văn miếu..v.v.. Lan man quá! Xin quay lại chuyện lên đỉnh Tản Viên cùng các sư phụ.


Sau khi dâng hương đền Thượng, GS Tô Ngọc Thanh ngồi thở dốc. Lúc này trời khá lạnh, mây mù ẩm ướt, cơn hen phế quản lại bắt đầu hành hạ GS. Ông bảo mình: “Thôi! Mày lên đỉnh cổ bồng với mọi người cho biết, chú chịu rồi!” Đành vậy, cả đoàn lại leo tiếp. Lúc bấy giờ, đỉnh cổ bồng đã được bộ đội “đẽo núi mở đường” thành một khe nứt vừa thân người lách qua. Lối đi chưa xây bậc nhưng có những đoạn dây thép Ø 8 gắn chặt vào vách đá làm tay vịn, khá nguy hiểm nhưng lại kích thích cảm giác phiêu lưu, hoang dại đến khôn tả. Đáng nể nhất là GS Hoàng Thiếu Sơn, khi đó đã gần tới tuổi bát thập nhưng ông vẫn hăng hái leo cùng mọi người. Lách mình qua khe đá, cả đoàn tóm lấy sợi dây thép mong manh mà lần dò từng bước lên chốn non thiêng cao ngất từng mây. Lên tới nơi, khỏi phải nói về độ sửng sốt, những cây bách cổ thụ hàng trăm năm tuổi trên đỉnh quả bồng mê hoặc đến nhường nào. Non cao chót vót, không gian liên tục thay đổi, lúc trong vắt rực sáng, phút chốc lại mờ mịt trong từng cuộn mây trắng bồng bềnh huyền ảo… Và, ở ngay khoảng giữa khu đất bằng trên đỉnh cổ bồng, lồ lộ một phiến đá đen vuông vức, láng bóng phẳng lỳ, rộng chừng một ô chiếu. Cảm hứng, GS Trần Quốc Vượng quay sang nói lớn với mọi người, rằng tương truyền đây chính là nền của am thờ huyền thoại Thánh Tản cổ xưa, như một phế tích của thủa hồng hoang Lạc Việt..!
Còn nhớ hồi nhỏ đọc sự tích về Thánh Tản Viên trong Vang bóng một thời của Nguyễn Tuân, kể rằng ngày xửa ngày xưa, ngài từng hóa thân thành cụ già râu tóc bạc phơ, xuống vùng thợ mộc Chàng Thôn (Chàng Sơn- Thạch Thất ngày nay) thuê tốp thợ lành nghề lên đỉnh núi… trùng tu đền Thượng! Rừng già, vực sâu, núi cao thăm thẳm, đỉnh lại thắt cổ bồng, nên Thánh bắt tốp thợ mộc nhắm mắt, hóa phép đưa họ bay đi trong mây (chắc cũng giống như đi cáp treo bây giờ?). Xong việc, Thánh khoản đãi hậu hĩnh mọi nhẽ, nhưng bắt mỗi người nuốt một lá trúc xanh, đoạn bảo cấm không được hé lộ thiên cơ. Về sau, cũng có người say rượu dại miệng lộ chuyện nên lăn đùng ra chết bất đắc kỳ tử, cổ vỡ toang một u nhọt bọc, lòi ra cái ngòi xanh lè tựa như lá trúc xanh nuốt năm nào…
Hồi nhỏ nghe chuyện Thánh vừa sợ vừa thích! Sau nhớn khôn, chợt liên tưởng đến vụ Hát Dô (Liệp Tuyết- Quốc Oai), thấy làm lạ! Tương truyền dân Liệp Tuyết được Thánh Tản dạy cho mấy mươi điệu Hát Dô. Nhưng khốn nỗi ngài lại lệnh cho dân đen 36 năm mới được tập hát một lần, ai phạm hèm ắt bị vật lăn quay. Đúng là kiểu học nhạc độc nhất vô nhị trên thế giới! Trải qua bao thăng trầm mai một, do mải mê xây dựng văn hóa mới CNXH, tới thời mở cửa thì… ôi thôi, Hát Dô sắp tắt ngủ theo lớp người già. Khi ấy cả xã chỉ còn vài cụ nhớ bài. Mà trước đó, kể từ hội Hát Dô lần cuối, suốt hơn 60 năm, chắc mấy cụ chỉ dám lẩm nhẩm… nghĩ đến âm giai thôi, chứ đâu dám hé răng lộ nửa chữ nhạc?! May thay, có chị nọ tâm huyết bèn liều mạng học lại các điệu hát, thấy vẫn khỏe re, đoạn dũng cảm mở lớp truyền dậy tiếp cho bọn trẻ, rồi cũng chả thấy ai hề hấn gì, Hát Dô vì thế mà sống dậy. Mới ngẫm, có thể Thánh thương, lo cho công cuộc bảo tồn phát huy di sản VH dân tộc thời đổi mới mà tha cho kẻ tập hát trái mùa?! Hoặc giả do người đời bịa chuyện hoang đường, gán tiếng ác cho ngài giống như chuyện lá trúc xanh đâm lòi cổ họng?! Hay chẳng nhẽ dân sở tại xưa làm vậy nhằm lòe thiên hạ, để Hát Dô… thế mới “thiêng”, mới Quốc… OAI?!


Bẵng đi ngót 2 chục năm, đợt 30/4/2015 vừa rồi, mình lại có dịp du ngoạn Tản viên Sơn Thánh. Vừa rú ga vượt dốc núi, vừa bô lô ba la với vợ về sự tích huyền sử cùng những kỷ niệm năm xưa như một hướng dẫn viên du lịch thứ thiệt. Thế rồi lúc lên đến khu đền Thượng, khung cảnh mới chợt làm mình sửng sốt, mọi thứ đã thay đổi toàn bộ, dọc ngang bề thế những bê tông cốt thép đan xen cùng ván ép, mái tôn. Ngạc nhiên đầu tiên, đền thờ Bác Hồ được di dời sang đỉnh Vua (1296m)- ngọn núi đối diện cao hơn đỉnh Tản Viên (1227m). Nghe nói đền Bác mới to cao hơn, quy mô hoành tráng, có lính gác ngày đêm như lăng Bác ở Hà Nội.
 
Gần đó lại xây cả Tháp báo thiên cùng 88 pho tượng Phật nhớn bé + 8 vị Kim cương bằng đồng. Như thế Bác và Phật ngự ở đỉnh Vua, cao nhất.
 
Ngạc nhiên tiếp theo là trong đền Thượng, tượng Thánh Tản mới vàng chóe đúc to như người thật, tay cầm gậy sinh tử, đầu xõa tóc chụp vành mũ lông chim, áo xẻ vai, cơ bắp cuồn cuộn lực lưỡng…
Hai gian đền đã phối thờ thêm, một bên là vợ ngài- Ngọc Hoa Công Chúa cùng nhị vị Thánh Mẫu, Dưỡng Mẫu, một bên là Thái Bạch Kim Tinh của Đạo giáo Trung Hoa.
Vợ hỏi: “Sao anh bảo núi Ba Vì chỉ thờ Sơn Tinh?”, ớ người ra chả biết trần tình ra sao! Lạ quá, mới quá, thế là trên núi Ba Vì hiện đã thờ đủ Phật- Thánh- Mẫu- Bác, cả thảy!
Tiếp tục “chinh phục” đỉnh thắt cổ bồng, vách đá đã được khoét tung thành lối đi rộng rãi với bậc thang/ tay vịn xi măng vững chắc, cũng hơi mất tí hứng! Leo lên tới nơi thì… giời ạ, khung cảnh sơn thượng đời mới còn “sững sờ” hơn phía dưới! Hỡi ôi, phiến đá đen dấu tích đền cổ huyền thoại còn đâu, giờ ngự trên đó là am thờ Mẫu Cửu Trùng Thiên- vị nữ thần Trung Hoa, kế bên là am thờ Bát tiên Đạo giáo cùng Mẫu Tứ phủ.
Tượng đồng Mẫu Cửu Trùng Thiên sáng loáng được đặt trên bệ rồng kiểu ngai vua, không lẽ khái niệm “Vua Ba Ví” của người Mường tôn thờ Thánh Tản giờ được thay ngai đổi chủ? Bên bệ tượng còn gắn biển vàng chóe rành rành ghi danh đơn vị… bảo trợ! Ấm ức hỏi lại người thủ từ, ông cũng xác minh đúng là am thờ vị thánh Trung Hoa được xây đè trên bệ đá đen huyền tích thờ Thánh Tản. Chán vãi đền/ tượng tân thời, bèn lủi thủi hạ sơn!
Sau về tra cứu lại thông tin, mới hay đầu đuôi sự tình quá trình thêm thắt “phối kết thờ” như thế nào. Câu chuyện được cho là bắt nguồn từ… giấc chiêm bao của một thủ nhang đồng đền. Bà là người đầu tiên có công lớn dắt lối đưa đường Đảng bộ và chính quyền sở tại mở cửa trùng tu tôn tạo/ phát triển tín ngưỡng núi Tản...
Rồi cả câu chuyện đúc/ đặt pho tượng nữ thần Trung Hoa lên đỉnh núi Tản. Bằng các “biện pháp nghiệp vụ” ngụy biện và đánh tráo khái niệm, người ta đã “vận dụng” thuyết âm hương ngũ hành kim- mộc- thủy- hỏa- thổ… như một nồi lẩu tín ngưỡng/ sử học hổ lốn để thuyết phục nhà chức trách. Và ô hô, chính quyền/ chi ủy/ mặt trận/ các ban ngành đoàn thể/ quân dân các cấp cứ thế mà răm rắp quán triệt, nhất tề hưởng ứng!
Thế đấy, giờ đây Sơn Tinh chính thức không còn ở ngôi vị độc tôn trên thánh tích Tản Viên nữa. Sau vài chục năm chống mê tín dị đoan, đền đài bỏ hoang hương tàn khói lạnh, thời nay “Nhà Thánh” đã được trả lại “sổ đỏ”. Nhưng chả hiểu trong số các thầy phù thủy, địa lý, đồng cốt, thày bói, cô hồn, thày cúng… tân thời, vị nào đã “mượn gió bẻ măng”, nhân thể “ép Nhà Thánh” nhập tịch thêm bao nhiêu là “thần khẩu” các loại.., chia nhau “quyền sở hữu” non thiêng. Lạ lùng nhất là đỉnh thắt cổ bồng huyền thoại đã “bị” nữ thần người Tàu “chiếm chỗ”. Rồi gian đền Thượng cũng phải “chia phòng” cho ông thánh Tàu Thái Bạch Kim Tinh… Đi mất chỗ, về mất chơi, rõ khổ! Dân đen thời nay lên núi Tản hành hương cứ thế mà khấu đầu xì xụp khấn khứa lạy lục, phát tâm công đức cho các loại thần linh đa cấp, mọi sự mặc nhiên… như đúng rồi!
Vĩ Thanh
Sơn Tinh mất chỗ đã đành, nhưng chả hiểu có phải vì thế mà đội quân của Thủy Tinh thời nay được dịp nổi lên như cồn? Dễ thấy, đám lâu la bộ hạ của ông Thánh đánh ghen này số đông đều cùng họ Thủy mang tên… Điện, hiện đã cát cứ khắp các miền sơn cước. Nơi thì dăm bảy gã, nơi thì hàng chục gã, thi nhau làm đảo lộn môi sinh, mạch nước, sông suối, cá mú, gây lũ khắp cõi sơn hà…
Hết chiện./.
Bùi Trọng Hiền
 

In tin Lên đầu tin

Phản hồi bài viết:

Tiêu đề:  
Nội Dung:  
Họ tên:  
Email:  
(*: Cần nhập đủ thông tin)

Danh sách Phản hồi: